فه‌رهه‌نگ‌ و هونه‌ر

2017-10-18-16-51-26 نییە. پرسیار ئەوەیە چۆن دەنگی میلیۆنها مرۆڤ شەرعی نییە بەڵام نامەیەكی ئینشایی بێ گەرەنتی شەرعییەتی هەیە و دەبێ ببێتە سەرچاوەی چارەنووسی گەلێك. باشە بۆ...
2017-10-11-08-56-04نفوزی ئێرانە، ئەوەی شا عەبدوڵڵای پادشای ئوردن لە 2004 بە هیلالی شیعی ناوی برد. مەبەستم لە پێكەوەبەستنی ئەم دوو پێشهاتە (دەوڵەتی كوردستان و هیلالی شیعی)،...
2017-10-10-11-18-48و كارگێڕی دابمەزرێنێت و خۆی بۆ هەموو ئەگەر و پێشهاتەكان ئامادە بكات، بۆ ئەوەی رێگە نەدات هیچ وڵاتێكی ناوچەكە كار بۆ تێكدانی سەقامگیری و ئارامیی...
2017-10-09-11-32-23 هه‌روه‌ك خۆیه‌تی و بگره‌ توندتر بوونه‌. له‌ سه‌رئه‌نجامدا راپرسی بۆیه‌ ده‌رهاویشته‌ی ئه‌و عه‌قڵیه‌ته‌ی كه‌ له‌ به‌غدا حوكم ده‌كات، به‌ ناچاری بڕیاری له‌سه‌ر درا له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تیی...
2017-10-08-09-09-42پێش کەوتووە نەک ھەرێمێکی وەک ئێمە، دوایی بینینی ئەم شێوازە زۆر لە کەناڵەکانی عێراقی بە بیانووی نەبوونی ئاڵای عیراق لە مەڕاسیمەکەدا گوازتنەوەی راستەوخۆی مەڕاسیمەکەیان راگرتووە. ھەرچەندە...

په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆ

گه‌ڕان

 

شەماڵ نووری

سەرۆك بارزانی، بنەماكانی دەوڵەتی كوردستانی لە چەند بۆنە و كەرنەفاڵێكی جەماوەریدا ئاماژە پێ دا، كە لەسەر بنەمای فیدراڵی و نامەركەزی و پێكەوەژیانی نێوان هەموو نەتەوە و ئایینزاكانی ناو كوردستان دادەمەزرێت. هەروەها گوتی، بە دانوستاندن و گفتوگۆی ئاشتییانە لەگەڵ عێراقی عەرەبی لێك جیا دەبینەوە و وەكو, دوو دراوسێی باش مامەڵە لەگەڵ یەكتردا دەكەین. ئەم جیابوونەوەیەش واتا (جیابوونەوە و سەركەوتن بەبێ شەڕ)، كە ماوە و كات و بودجەی پێویستە، پرسیاری گرنگ لێرەدا ئەوەیە: بەڕێوەبردنی پرۆسەكانی ئابووری لەدوای ریفراندۆمەكە چۆن دەبێت؟ لەدوای راگەیاندنی دەوڵەتی كوردستانی، ئەو دەوڵەتە لەسەر چ فەلسەفە و سیاسەت و روئیایەكی ئابوورییانە دادەمەزرێت؟ مووچە و خەرجییەكانی ئێستای ئەو ناوچانە چۆن دابین دەكرێت و تا چەند لەتوانادا هەیە پرۆژە خزمەتگوزارییەكان رانەوەستن؟ چی بكرێت بۆ ئەوەی لە دۆخی راگوزەردا ئابووری و دۆخی بازاڕ و مووچە و بژێویی ژیان سەقامگیر بێتەوە؟ ئایا دانیشتوانی ئەم دەوڵەتە هەر بە دراوی دیناری عێراقی یاخود بە دۆلاری ئەمەریكی مامەڵە دەكەن، یا دراوێكی تری كوردستانی چاپ دەكرێت؟ رێككەوتن لەسەر سامانی ئاو و نەوت و غاز و ناردنە دەرەوە و تاریفەی گومرگی و كێشە هەڵواسراوەكانی نێوان هەردوو وڵات چی ئاراستەیەك وەردەگرن؟


دەكرێت لە رێگەی وروژاندنی بڕگە و خاڵە سەرەكییەكانەوە ئەم پرسە بخرێتە بەر باس و گفتوگۆ، تەنانەت حكوومەتی كوردستان لە ئێستاوە بە توێژینەوە و كاری پراكتیكی هەنگاوی بۆ بنێت، لێژنەیەكی باڵای ئابووری و كارگێڕی دابمەزرێنێت و خۆی بۆ هەموو ئەگەر و پێشهاتەكان ئامادە بكات، بۆ ئەوەی رێگە نەدات هیچ وڵاتێكی ناوچەكە كار بۆ تێكدانی سەقامگیری و ئارامیی وڵاتەكە بكات، بەتایبەتی لە قۆناغەكانی سەرەتای دامەزراندنی كۆماری كوردستاندا. هەر لەبەر ئەمەشە زۆر لە ئابووریناسان و شارەزایانی بواری دراو پێیان وایە، وا باشترە لە ساڵانی بەرایی دەوڵەتەكەدا مامەڵەكردن بە دراوی (دۆلار)ی ئەمەریكی بێت و لەناوخۆشدا بۆ كڕین و فرۆشتنە بچووكەكان هەر بە دیناری چاپی عێراقیی ناسراو بە (دیناری بریمەر) مامەڵە بكرێت، ئەمەش لە ئەگەری كەمكردنەوەی نرخەكەی و بێ بەهاكردنی دەمانپارێزێت، بەتایبەتی ئەگەر پیلانێكی دوژمنكارانە هەبێت بۆ لێدانی ئابووریی كوردستان و بێ بەهاكردنی دراوەكەی، تا ئەو كاتەی دەوڵەتی كوردستان لە رێگەی بانكی ناوەندیی كوردستانەوە كار بۆ یەدەگی ئەمباركراوی دراوی بیانی، بەتایبەتی دۆلاری ئەمەریكی و زێڕ دەكات و دۆخی ئابووری و دارایی وڵاتەكە سەقامگیر دەبێت، پاشان هەنگاو بەرەو دەركردن و چاپكردنی دراوی كوردستانی بنرێت. لە قۆناغی دوای ریفراندۆمدا ئەركی حكوومەتی كوردستان و دامەزراوەكان قورستر دەبێت، بەوەی پێویستی بە بەهێزكردنی دەزگاكانی تەشریعی و جێبەجێكردن و چاودێری و بەدواداچوون هەیە، بەتایبەتی ئەوەی پێی دەگوترێت پەیوەندیی نێوان حكوومەت و پەرلەمانی كوردستان، كە لەمەودوا لەدوای كاراكردنەوەی پەرلەمان پێویستە چیتر ئەو دامەزراوە گرنگەی كوردستان نەبێتە دەزگایەك بۆ خۆنمایشكردن و دەرخستنی بازوو و سەروسیمای پەرلەمانتارەكان، بەڵكوو پەرلەمانتارەكان بگەڕێنەوە سەر ئەركە سەرەكییەكانی خۆیان، كە بریتییە لە دەركردنی یاسا و رێسایەك كە واقیعی سیستەمی ئابووری و دارایی و كارگێڕی و خۆشگوزەرانی خەڵكی كوردستان بە جۆرێك بگۆڕێت، لەگەڵ گرنگی و گەورەیی راگەیاندنی دەوڵەتەكەدا بگونجێت، ئەركی چاودێری و بەدواداچوونەكانیشی تەنیا بۆ نمایشی شەخسی و پروپاگەندەی حزبی و سەر شاشەی تیڤییەكان نەبێت، چونكە خەڵكی بۆیە دەنگیان بەو پەرلەمانتارانە داوە تا خزمەتگوزاریان بن و چارەسەری كێشەكانیان بۆ بكەن، نەك لە چوارچێوەی ململانێی حزبی و رق و كینی رابردوودا كێشەكانیان ئاڵۆزتر و خراپتر بكەن. راستە زاڵبوون بەسەر ئەم هەموو ئەرك و كێشە و گرفتە ئابوورییەدا قورسە، بەڵام ئاستەمیش نییە، چونكە دەمێكە كوردستان تەنیا بە واتا كلاسیكییەكەی (جوگرافیا و مێژوو و زمان) لە دەوڵەتی عێراق جیا نەبووەتەوە، بەڵكوو لە رووی بنەماكانی نوێی دەوڵەت و بەهێزبوونی نەتەوەشەوە كوردستان نیمچە سەربەخۆییەكی هەیە، ئەوەتا عێراق و كوردستان لە رووی (سەربازی، دارایی و ئابووری – وزە)وە خاوەن دوو نموونەی جیاوازن.


ئەمڕۆ سەردەمی (گۆڕانكارییە خێرا بەردەوامەكان)ە، هەمووانیش لەسەر ئەوە كۆكن كە مەسەلەی یەكپارچەیی عێراق بە پینە و پەڕۆ ناكرێت و مومكین نییە جارێكی تر عێراقی دوای داعش بەهەمان نەخشەكەی سایكس بیكۆ و عەقڵیەتی دیموكراتیخوازەكانی ئەمەریكا بونیات بنرێتەوە. ئەمڕۆ راستە داعش لە رووی سەربازی و دەوڵەتی خەلافەتەوە تێكشكێنراوە، بەڵام هەموو ئەو هۆكارانەی وایان كرد لە عێراقدا ژینگەیەكی لەباری بۆ بخوڵقێت و هێشتا ماون. كەواتە پێم سەیرە حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ئاست ئەو گۆڕانكارییانەدا نەبێت و بەو بێپاكی و خەمساردییە هەنگاو بنێت و كاری جدیی نەكات بۆ بەڕێوەبردنی مەترسییەكان و ئەگەرەکان. زۆر لە كێشە دارایی و ئابوورییەكان تەنانەت ئەوەی پەیوەندیی بە نەمانی سیولە و پارەی نەختینەییەوە هەیە، بەهۆی بێ دەوڵەتبوون رووی داوە، نەمانی سیولەی نەختینەیی و گرفتی مووچەی فەرمانبەران پەیوەندیی بە نەبوونی سیاسەتی دارایی و نەختینەییەوە هەیە، كە لەبەر نەبوونی بانكی مەركەزی و نەتوانین بۆ چاپكردنی دراو و پەیڕەوكردنی سیاسەتی نەختینەیی ناتوانرێت راستەوخۆ ئەو گرفتە چارەسەر بكرێت. لەگەڵ ئەمەشدا، لە رووی سیاسی و سەربازی و جەماوەرییەوە هەنگاوەكان زۆر خێراترن لە هەنگاوە ئابوورییەكان، تەنانەت حكوومەتەكەمان لەم دۆخە ناسكەدا هەموو بوارەكانی ئاسایشی خۆراكی و وزە و ئاوی پشتگوێ خستووە.

10/10/2017

دواین هه‌واڵ

به‌رنامه‌ی کۆماریخوازان