فه‌رهه‌نگ‌ و هونه‌ر

2018-01-20-09-03-07 گرینگیی مێژووی ٢ی رێبەندان لەمەدایە، کە دروست لەم رۆژەدا بوو کە بۆ یه‌که‌م جار حکوومەتێکی دیفاکتۆی کوردی له‌ ناوچه‌یه‌کی زۆر به‌رته‌سکی نیشتمانی کورددا دامه‌زرا. لەژێر...
2018-01-18-13-22-49تایبه‌ت به‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی كێڵگه‌كانی كه‌ركووكی باشووری كوردستان بۆ پاڵاوتگه‌كانی شاری كرماشان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی وه‌زاره‌تی نه‌وتی ئێران واژۆ كراوه‌ و به‌پێی ڕێكکه‌وتننامه‌كه‌...
2018-01-10-19-01-13لای دۆزی كوردە. جا كەوابێت و ئەگەر وەڵام دیارە ئەی بۆچی هەر دیسان لە ڕێگای شكست و سەرنەكەوتن بەردەوام دەبین؟ ئەگەر وا بەردەوام بین خۆ...
2018-01-09-18-10-09و ئه‌مه‌ گرینگترین ده‌سكه‌وتی ئه‌م ڕاپه‌ڕینه‌ی دوایی بوو. (٢) كێرد و ئێسقان ئه‌وه‌ی له‌ شه‌قامه‌كانی شاره‌كانی ئێران ڕووده‌ده‌ن _لانیكه‌م تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌_ زیاتر له‌ سه‌رهه‌ڵدان و شۆڕشی...
2018-01-07-20-18-09 خۆی ته‌واو ماندوو بووه‌ و هه‌موو كایه‌ و خه‌یاڵه‌كانی ناوه‌وه‌ی خۆی بیر چووه‌ته‌وه‌، چیتر ناتوانێت هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ نوێیه‌كانی ناو دنیای ناوه‌وه‌ی خۆی بخوێنێته‌وه‌ و...

په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆ

گه‌ڕان

 

وەحید كەماڵی ئیلامی

لانیكەم یەك سەدەیە كورد لە هەرچواربەشەكەی وڵاتە پارچەكراوەكەمان هاوار دەكات بە گوێ دۆست و دوژمن كە ئەیەوێت سەربەست و ئازاد و لە ئاشتیدا بژیت (كە پێموایە دەبێ پێناسەیەكی نوێ و جیاواز بۆ واتای دۆست و دوژمن بكرێت). بەدرخانەكان و ئارارات و شێخ سەعید و سەید ڕەزا و عوبەیدولای نەهری و سمكۆ و شامگەی یاری و قازی محەممەد و شێخی حەفید و میری ڕەواندوز و بارزانی و مام جەڵال و قاسملو و ئۆجالان و چەندین سەركردە و شۆڕش و ڕاپەڕین و سەرهەڵدانی تاڵ و شیرینمان بیستووە و بینیوە.
لە ئەنجامی ئەمانەی كە لە سەرەوە بژرادمان چی بەدەستمان ماوە وەك ئەنجام؟ نیمچە هەرێمێكی تاپۆ نەكراو بەناوی كورد بوو كە ئەویش زیاتر خرایە قەرەنتینەوە و ئەگەر هاوكێشەكەكان هەر بەم شێوەیە بەردەوام بن پێموایە دوایی هەر كورد خۆی وازێ لێدەهێنێت و ئەیدا بەدەستی ئەوانەی كە بتوانن بەڕێوەی ببەن. بۆیە ناوی ڕۆژاوام نەبرد چونكە هێشتا چارەنووسی ئەویش یەكلا نەبووە و بە پاشەكشەیەكی ئەمریكا گورگەكانی دەوروبەر تەماهی باشیان لێكردووە و لە ئەگەڕی نەبوونی پشتگیریی دەرەكی زوو یان درەنگیش بێت هەر ئەیخۆن.
ڕاستە سەرەڕای ئەم هەموو نەهامەتی و ماڵوێرانی و خۆشی و تاڵییە هەر ماوینەتەوە و بەردەوام دەبین بەڵام پرسیار ئەوەیە: " بۆ سەرناكەوین لە بونیادنانی كیانی خۆمان و دامەزراندنی وڵات و دەوڵەتێكی كوردی؟"
بێگومان هەموو وەڵامەكان بۆ ئەم پرسیارە گشتیە لای خەڵك و ئەو كەسانەیە كە بیر و مێشكیان لای دۆزی كوردە. جا كەوابێت و ئەگەر وەڵام دیارە ئەی بۆچی هەر دیسان لە ڕێگای شكست و سەرنەكەوتن بەردەوام دەبین؟ ئەگەر وا بەردەوام بین خۆ دیارە یان چێژ وەردەگرین لە شكست یاخود لە ئاستی ئەو درۆشمانە نین كە شەو و ڕۆژ بانگەشەیان بۆدەكەین یان چەندە كەمیش بێت باوەڕمان بەم چەمك و ڕەستەیە كردووە كە: "چارەنووسمان ئەویە كە تەنها لەبن ئەمری ئەم و ئەو بین و چاوەڕێ بین تاكوو لە نێوان هات و نەهاتێك شتێك بەدەست بخەین".
مێژوومان درێژە و ئەوەندەمان بەسەر هاتووە كە بە قەد چەندین نەتەوەی داگیركراو و ڕزگاركراو ئەزموونمان هەیە و مێژوو و دیرۆكی زۆر نەتەوەشمان خوێندووە بەڵام هەر دیسان نە لە بەسەرهاتی خۆمان و نە هی میللەتانی دیكە پەند وەرناگرین. كێشەمان زۆرە و هەموومان بە ڕواڵەت دانی پێدادەنێین بەڵام توانای چارەسەركردنیانمان نیە و ئەگەریش هەبێت هەر تایبەتمەندییە زەقەكەمان واتە "خۆخوری" دەرفەتی كرداری ڕاستمان پێنادات. ئەوەندەش زاوزێمان كردووە كە شار و كۆڵانەكانمان پڕن لە حێزب و سەركردە و گروپ و... هتد " و یەكێك لە ناڵ ئەكوتێ و یەكێكیش لە بزمار".
لە ناوخۆمان تەبا و یەكدەنگ نین، لە دەرەوی خۆمانیش هەروەها، لە پێوەندییە دەرەكییەكانمایش دیسان هەروا، جا كەوابێت چاوەڕێی چی دەكەین جگە لە چەند بەرەكی و دژایەتیی یەكتر و دۆستایەتیی نەیاران؟ ئەو هەلومەرجەش كە ئێستا كورد تێیدایە منداڵی ڕەسەنی كردەوەكانمانە و ئەو چەشنە ڕێگابڕینەش لە هەموو دونیا هەر ئەوەی لێكەوتووە. تووشی فەڵسەفەی چاوەڕێ بوون (انتڤار) بووینەتەوە و تەنانەت بۆ چارەسەری كێشە ئاساییە ناوخۆییەكانمانیش چاوەڕێ دەست و ئیرادەیەكی دەرەكین.
دوای ئەو هەموو تێكۆشان و قوربانی دانە هێشتا نەمانتوانیوە ببین بە نەتەوەیەكی یەكدەنگ لە ئاست هاوكێشەكان و تەنانەت بگرە ڕۆژبەڕۆژ خەریكین لە چەمكی نەتەوە بوون دوور دەبین. بەڕاستی هۆكارەكان چین و ئەگەر تا ئێستا لە ڕێگایەكی نەگونجاودا هەنگاومان هەڵگرتووە دەبێ كامە ڕێگا و ڕێكار بگرینە پێش؟ چەندین جار ڕاپەڕینمان كردووە بە چەند شێوەیەك، خەباتی سیاسی، مەدەنی، دیپلۆماتیك، ئایدیۆلۆژیك و سەربازیی زۆرمان كردووە، چەندین حیزب و پارت و گرۆپی سیاسی و مەدەنیمان هەیە، ڕاگەیاندن و هەموو ئامرازەكانی خۆ گەیاندنمان بە دەستەوە بووە و هەیە، ئەزمونی كۆمار و هەرێم و حكوومەت و پەرلەمانمان هەیە و زۆر ئەزموون و ئێمكانیەتی دیكە...
بە دەگمەن میللەت هەیە لە دونیا كە بەر لە بەنەتەوە و دەوڵەت بوون ئەمانە هەمووی بە دەستەوە بووبێت و سەرنەكەوتبێت. ئەی بۆچی دیسان هەر داماوین؟ پێموایە دەبێ سەرەتا لەگەل خۆمان ڕاستگۆ بین نەك ئەوەی خۆمان بەڕاست بزانین. كە چاو لە وتار و كرداری سەركردە و لایەنەكان دەكەی هەركەسە و لایەن خۆی بە باشترین و بێخەوشترین دەزانێت! هەر لایەنێك خۆی بە شۆڕشگێڕترین و سەركەوتووترین دەزانێت و ڕێبازی خۆی بە ڕاستەقینە لەقەڵەم دەدات. كەسەكان و سەركردەكان و حیزبەكان و هەموو ڕێبازەكانیان با خۆیان بە باشترین بزانن بەڵام ڕاستی ئەویە كە دوڕاوترین و شكست خواردووترینن لە زۆرینەی ڕەهەندەكان بە تایبەت لە گەیاندنی نەتەوەی كورد بە مافە ڕەوا و سەرەكییەكانی. قسە زۆرە و دەكرێ چەندین پەرتووك لەسەر كێشەكان و خاڵە لاوازەكان بنووسرێت كە پێموایە زۆریش نووسراوە. جا كەوا بێت بۆ ڕزگاربوون لەم هەموو نەهامەتی و خرابكاریە دەبێ چی بكرێت؟ لە كۆتاییدا ئاماژە بە هەندێك خاڵ دەكەم كە پێموایە لەئەگەری جێبەجێ كردنیان دەكرێت هەنگاوی باش بەرەو پێش بنرێت:
*كار لەسەر ستراتژی وڵاتان بكرێت نەك تاكتیكیان.
*دەبێ چاڵش درووس بكرێت.
*لەجیاتی ڕیكڵامی بێهودە و وزە لاوازكەر كار لەسەر پەروەردەی كادر و كرداری پراتیكی لەناوخۆ بكرێت.
*سەركردایەتیی هێز و لایەنەكان لە پرۆسەیەكی دێمۆكراتیك دەسەڵات ڕادەستی جیلی نوێ بكەن و خۆیان زیاتر ڕۆڵی ڕاویژكار بگێڕن.
*وازهێنان لە فەلسەفەی چاوەڕێ بوون.
*ڕێفۆرم كردن لە ستراكچەر و پێكهاتەی حیزبی و دەرهاتن لە قاڵبی كلاسیك و ڕێبازی پاشكۆبوونی سەردەمی شەڕی سەرد و بەكاربەستنی سیستەمی مۆدێرنی شێوازی بەڕێوەردنی حیزبی گۆڕێنەر.
*دەرهاتن لە قاڵب و چوارچێوەی ستراتژی بەرگری و بوون بە هێزێكی هێرشبەر (تەهاجومی) و پێڕەوكردن و بەبنەماگرتنی ستراتژی هێرش لە هەموو بوارەكان لەپێناو پەیداكردنی شوێن و قورسایی لە نێو هاوكێشەكان و سیاسەت و ستراتژی هێزە سەرەكییەكانی كاریگەر لە ناوچەكە.
*تێكەڵكردنی بەرژەوەندییەكان و پاشەڕۆژی شۆڕشی نەتەوەیی كورد لەگەڵ بەرژەوەندی و سیاسەتە بەردەوام و هەمیشەییەكانی وڵاتانی زلهێز لە ناوچەكە.
*كار و تێكوشانی جیددیی دیپلۆماتیك و لۆبیگەری لە نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەیی لەپێناو هەڵوەشاندنەوە یان پێكهێنانی ڕیفۆرم لەو پەیمانە نێودەوڵەتیانەی كە ڕێگرن لە پێش سەربەخۆیی نەتەوی كورد و سەبەخۆیی كوردستان وەكوو پەیمانی زەهاو 1639 ز-و سایكس پیكو و لۆزان و...
*ڕزگار كردنی پێكهاتە و كەسایەتیی حیزب و كادری حیزبی لە گەندەڵی بە هەموو ڕەهەندە واتاییەكانییەوە.
*بەڕێوەبردنی كۆنگرەی هاوبەش و تایبەت لە نێوان هەموو لایەنەكان بۆ دیاریكردنی ستراتژی نەتەوەیی هاوبەش و تاكتیكی هەماهەنگ لە ئاست پرسە نەتەوەیی و بان حیزبییەكان بەر لە كۆنگرەی نەتەوەیی.
*كۆتایهێنان بە سیاسەت و نەخۆشی كوشندەی ڕەشكردنی یەكتر.
*ڕێكخستنی خەباتی جەماوەری لە ناو چین و توێژەكان لە ناوخۆ و هەندەران.
*پشتگیری و دەرفەت ڕەخساندن بۆ هونەرمەندان و تاكە تواناكان لە بواری موزیك و هونەر لە پێناو بەرهەمهێنانی مۆسیقای مۆدیرن و شۆڕشگێڕانە بۆ گیان بەخشین بە ڕۆحی خەبات و تێكوشان لە ناو خەڵكدا.
*دانانی پڕۆگرامی نوێ لەپێناو دامەزراندنی سیستمی ڕێكخستنی نوێ لەناو جیلی نوێی كۆمەڵگا جیا لەو تەشكیلاتە پێشووە كە هەیە لە ناو خەڵكدا.
*ڕاكێشانی كادرە لێهاتووەكان لە هەندەران و ڕاهێنانیان و ناردنیان بۆناو كومەڵگا بۆ دەستپێكردنی دامەزراندنی تەشكیلاتی نوێ و سەردەمی.
*دەستپێكردنی جیددی خەباتی چەكداری لە شاخ و لە شار بە تیمی چەكداری پسپۆر لەسەر ئەساسی تاكتیكی "تەعجیز و تەخریب".
*دامەزراندنی هێزی چەكداری تایبەت و فیدایی بۆ ڕەوانە كردنیان بۆ قوڵایی خاكی كوردستانی ڕۆژهەڵات.
دیارە پێشتریش بە شێوازی جۆراجور هەندێك هەنگاو بەرەو كرداریكردنی ئەم خاڵانەی سەرەوە هەڵگیراوە بەڵام زیاتر كاتیی بوونە و نەیانتوانیوە لە ئاستی پێویستدا كارێگەر بن و تەنانەت جاروباریش بوونەتە هۆی خەسار و زیان، بۆیە ڕاهێنان و پەروەردەی مودێرن و پسپۆرانە بۆ ئەم تیمانە زۆر گرینگە كە بتوانن لە هەر چەشنە هەلومەرجێك و دوور لە ناوەندی بڕیار بەردەوام بە بوونی خۆیان و چالاكییەكانیان بدەن.

10/1/2018

دواین هه‌واڵ

به‌رنامه‌ی کۆماریخوازان